PKOS Nedir?
Polikistik Over Sendromu (PKOS), üreme çağındaki kadınları etkileyen en yaygın endokrin bozukluklardan biridir. Dünya genelinde kadınların %5-10'unu etkiler ve adet düzensizliği, infertilite ve metabolik problemlerin başlıca nedenlerinden biridir.
PKOS'un Temel Özellikleri
- Overlerde çok sayıda küçük kist
- Androgen hormon fazlalığı
- Ovulasyon bozukluğu
- İnsülin direnci
- Metabolik sendrom riski
PKOS Belirtileri
Jinekolojik Belirtiler
Menstrual Bozukluklar
- Adet görmeyi (amenore)
- Seyrek adet (oligomenore)
- Düzensiz adet siklusu
- Anovulatuar siklus
İnfertilite
- Ovulasyon problemleri
- Hamile kalamama
- Tekrarlayan düşük
- Gebelik komplikasyonları
Hiperandrojenizm Belirtileri
| Belirti | Açıklama | Görülme Sıklığı |
|---|---|---|
| Hirsutizm | Yüz, göğüs, karın bölgesinde aşırı kıllanma | %70-80 |
| Akne | Özellikle çene çevresinde şiddetli akne | %50-60 |
| Androgenetik Alopesi | Erkek tipi saç dökülmesi | %30-40 |
| Ses Kalınlaşması | Maskülinizasyon bulgusu | Nadir |
Metabolik Belirtiler
- Obezite: Özellikle karın bölgesinde yağlanma
- İnsülin Direnci: Kan şekeri yüksekliği
- Dislipidemi: Kolesterol ve trigliserit yüksekliği
- Hipertansiyon: Yüksek tansiyon
- Metabolik Sendrom: Tüm bulgularin birlikteliği
PKOS Tanı Kriterleri
Rotterdam Kriterleri (2003)
Aşağıdaki kriterlerden en az 2 tanesinin bulunması gerekir:
1. Ovulasyon Bozukluğu
- Oligoovulasyon
- Anovulasyon
- Adet düzensizliği
2. Hiperandrojenizm
- muayenehane: Hirsutizm, akne
- Biyokimyasal: Yüksek androjen
- Her ikisi de kabul edilir
3. Polikistik Overler
- 12'den fazla folikül
- Over hacmi >10 ml
- USG ile görülür
PKOS Fenotipleri
| Fenotip | Ovulasyon | Androjen | Polikistik Over | Sıklık |
|---|---|---|---|---|
| Klasik A | + | + | + | %60 |
| Klasik B | + | + | - | %15 |
| Ovulatuar | - | + | + | %15 |
| Hafif | + | - | + | %10 |
Tanı Yöntemleri
Laboratuvar Testleri
| Test | Normal Değer | PKOS'da Durum |
|---|---|---|
| LH | 2-25 mIU/ml | Genelde yüksek |
| FSH | 3-20 mIU/ml | Normal/düşük |
| LH/FSH Oranı | <2 | >2-3 |
| Total Testosteron | 20-80 ng/dl | Yüksek |
| Free Testosteron | 0.3-3.0 pg/ml | Yüksek |
| DHEA-S | 35-430 µg/dl | Yüksek olabilir |
| 17-OH Progesteron | <2 ng/ml | CAH dışlama |
Metabolik Değerlendirme
- Açlık Glukozu: İnsülin direnci değerlendirmesi
- OGTT: Oral glukoz tolerans testi
- İnsülin Düzeyi: HOMA-IR hesaplama
- Lipid Profili: Kardiyovasküler risk
- CRP: İnflamasyon belirteci
Görüntüleme
Transvajinal Ultrasonografi
- Over hacmi ve folikül sayısı
- Endometrial kalınlık
- Diğer over patolojilerinin dışlanması
- Menstruasyon döneminde yapılması önerilir
Tedavi Yaklaşımları
Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Beslenme
- Düşük glisemik indeksli yiyecekler
- Kompleks karbonhidratlar
- Yüksek protein diyeti
- Omega-3 yağ asitleri
- Çinkle zengin yiyecekler
Egzersiz
- Haftada 150 dakika orta egzersiz
- Direnç antrenmanı
- Yüksek yoğunluklu interval
- Düzenli aerobik aktivite
- Stres azaltıcı egzersizler
Medikal Tedavi
İnsülin Duyarlılığını Artıran İlaçlar
| İlaç | Doz | Etkiler | Yan Etkiler |
|---|---|---|---|
| Metformin | 500-2000 mg/gün | İnsülin direnci, kilo verme | Mide bulantısı, ishal |
| Pioglitazon | 15-45 mg/gün | İnsülin duyarlılığı | Kilo alma, ödem |
| İnositol | 2-4 g/gün | Ovulasyon, metabolizma | Minimal |
Hormonal Tedaviler
Oral Kontraseptifler
- Siklus düzenleyici
- Androjen azaltıcı
- Hirsutizm tedavisi
- Akne kontrolü
Antiandrojenler
- Spironolakton
- Siproteron asetat
- Flutamid
- Finasterid
Ovulasyon İndüksiyonu
- Klomifen Sitrat: İlk basamak tedavi
- Letrozol: PKOS'da daha etkili
- Gonadotropinler: Klomifen direncinde
- Metformin + Klomifen: Kombinasyon tedavisi
Cerrahi Tedavi
Laparoskopik Over Elektrokoagülasyon (LOD)
Endikasyonlar
- Klomifen direnci
- Gonadotropin tedavisine uygun olmayan hastalar
- Hiperinsulinemi
- Yüksek LH düzeyleri
PKOS ve Gebelik
Gebelik Öncesi Hazırlık
- Ideal kilo sağlanması
- Folik asit desteği
- Metformin tedavisi
- Vitamin D replasmanı
- Tiroid fonksiyon değerlendirmesi
Gebelik Komplikasyonları
Artmış Riskler
- Gestasyonel diabetes mellitus
- Gebelik hipertansiyonu
- Erken doğum
- Düşük doğum ağırlığı
- Tekrarlayan düşük
Uzun Vadeli Komplikasyonlar
Metabolik Komplikasyonlar
- Tip 2 Diabetes Mellitus: 7 kat artmış risk
- Kardiyovasküler Hastalık: 2-3 kat artmış risk
- Metabolik Sendrom: %50 oranında görülür
- Non-alkolik Yağlı Karaciğer: Sık görülür
Jinekolojik Komplikasyonlar
Endometrial Kanser Riski
- Kronik anovulasyon
- Estrogen stimülasyonu
- Progesteryn eksikliği
- 3-6 kat artmış risk
İzlem ve Takip
Rutin Kontroller
| Parametre | Sıklık | Amaç |
|---|---|---|
| Kilo/BMI | Her kontrol | Kilo yönetimi |
| Kan basıncı | 6 ayda bir | Hipertansiyon taraması |
| Açlık glukozu | Yıllık | Diabetes taraması |
| Lipid profili | 2 yılda bir | Kardiyovasküler risk |
| Endometrial kalınlık | Gerektiğinde | Hiperplazi/kanser |
Sıkça Sorulan Sorular
PKOS tedavi edilebilir mi?
PKOS tamamen tedavi edilemez ancak semptomları ve komplikasyonları etkili şekilde yönetilebilir. Yaşam tarzı değişiklikleri ve uygun medikal tedavilerle normal bir yaşam sürdürülebilir.
PKOS'lu kadınlar çocuk sahibi olabilir mi?
Evet, uygun tedavi ile PKOS'lu kadınların çoğu hamile kalabilir. Ovulasyon indüksiyonu tedavileri bu konuda çok başarılıdır.
Kilo vermek PKOS'u iyileştirir mi?
Evet, vücut ağırlığının %5-10'unun verilmesi bile hormon düzeylerini iyileştirir, ovulasyonu başlatabilir ve insulin direncini azaltır.